Το Πυθαγόρειο δεν είναι το πιο γραφικό μέρος της Σάμου. Δεν είναι ούτε το πιο πλούσιο, το πιο ωραία χτισμένο, με την πιο παλιά ιστορία. Το Πυθαγόρειο ήταν ένα ψαροχώρι που αναπτύχθηκε λίγο άτσαλα, λίγο λειψά, όπως τα περισσότερα από τα μικρά μέρη στην Ελλάδα που δεν έσκυψε επάνω τους ένα ανοιχτό μυαλό και δεν τα χάιδεψε ένα στοργικό χέρι.

Όμως το Πυθαγόρειο μπορεί να έχει ένα λόγο να υπερηφανεύεται. Έχει ένα χώρο τέχνης, το Art-Space Pythagorion, ένα υπόδειγμα κλίμακας, αρχιτεκτονικής παρέμβασης και ισορροπίας με τον περίγυρό του, που το κάνει σχεδόν μοναδικό, σε μια χώρα που το μεγάλο μας γοητεύει, για να γίνει στη συνέχεια η φυλακή μας.

Art Space Pythagorion - Σάμος

Η ιστορία του χώρου ξεκινά το 1970. Τότε, το ξενοδοχείο «Πυθαγόρας» χτίστηκε επάνω στο λιμάνι σαν ξενοδοχείο 50 κλινών Γ’ κατηγορίας. Ακολούθησε τη μοίρα πολλών παλιών ξενοδοχείων που βλέπουμε να σαπίζουν στα παλιά εξοχικά μέρη. Χρησιμοποιήθηκε σαν ξενοδοχείο – καφετέρια μέχρι το 1998 και εγκαταλείφθηκε.

Το παλιό ξενοδοχείο «Πυθαγόρας»

Το παλιό ξενοδοχείο «Πυθαγόρας»

Στην πρώτη μας «βόλτα» μέσα στο «Πυθαγόρειο Art-Space», καθίσαμε στο ισόγειο. Από τα μεγάλα φαρδιά του παράθυρα έβλεπα τους κολυμβητές να περνάνε, το κύμα να σκάει στα πόδια μας, σχεδόν, δίπλα. Αργότερα, κοιτάζοντας τα παλιά σχέδια κατάλαβα ότι αυτή ήταν η παλιά αίθουσα πρωινού, σήμερα ένα μικρό αμφιθέατρο. Εδώ γίνονται τα εκπαιδευτικά, οι συζητήσεις, οι συναντήσεις με ένα κινούμενο έργο τέχνης να υπάρχει έξω από τα παράθυρά του, τον κόσμο και το φως που αλλάζει συνεχώς.

Art Space Pythagorion | Σάμος

Τη μεταμόρφωση αυτού του εγκαταλελειμμένου ξενοδοχείου σε κέντρο τέχνης, θα την αποδώσω μάλλον στον έρωτα, γιατί η λογική δε με βοηθά να απαντήσω. Το 2012 η Ελευθερία Ανδρομάχη Ξανθοπούλου Schwarz υπέβαλε αίτημα στο Λιμενικό Ταμείο του Νομού Σάμου να της παραχωρηθεί ο χώρος.

Πιο απλά, μια γυναίκα που δεν έχει καταγωγή από τη Σάμο, ερωτεύεται ένα νησί, φτιάχνει ένα ίδρυμα, το Scwartz Foundation, αναμορφώνει το ξενοδοχείο, δημιουργεί ένα κέντρο τέχνης με πέντε αίθουσες εκθέσεων και ένα αναγνωστήριο, συνεργάζεται με ντόπιους αρχιτέκτονες, τεχνίτες, πολιτιστικούς φορείς, εμπλουτίζει την πολιτιστική ζωή του νησιού, δείχνοντας ότι στην Ελλάδα της κρίσης, σε ένα ακριτικό νησί με μεγάλη σημασία στο παρελθόν, σε ένα νησί που στέκεται στο όριο της Ευρώπης και της Ανατολής, μπορεί να ανθίσει ο πολιτισμός και να υπάρξει τουρισμός υψηλής στάθμης.

Οργανώνει δίπλα σε αυτό και το Samos Young Artists Festival, στο Αρχαίο Θέατρο του Πυθαγορείου, με μουσικούς από όλο τον κόσμο, ανακατασκευάζει παραδοσιακά κτίσματα στη Χώρα, τα «Μουσικά Δωμάτια», υποδειγματικούς χώρους ηχογραφήσεων και μουσικής δημιουργίας, απόλυτα ενταγμένα στο τοπίο και το κοινωνικό και φυσικό περιβάλλον.

«Ωδή στη Χαρά»: ένα σάλι τυλίγει τις πλάτες ανθρώπων από όλο τον κόσμο. Έργο της Τάνια Μπουκάλ

«Ωδή στη Χαρά»: ένα σάλι τυλίγει τις πλάτες ανθρώπων από όλο τον κόσμο. | Τάνια Μπουκάλ

Στη Σάμο σήμερα, σύμφωνα με το δελτίο προσφυγικών ροών, ζουν 1300 πρόσφυγες, το νησί μπορεί να φιλοξενήσει 850. Ο κόσμος είναι ταλαιπωρημένος, η ίδια η συνθήκη της προσφυγικής κρίσης γεννά την καχυποψία, την αμηχανία, τη δυσπιστία.

Ο κόσμος στη Σάμο κατά κανόνα στάθηκε δίπλα στους πρόσφυγες με τρόπο υποδειγματικό. Σε μια μικρή παραλία αναρωτιόμουν πώς είναι να κάνεις μπάνιο αμέριμνα και να φτάνει μια βάρκα με πρόσφυγες, η πραγματικότητα ξεπερνά τη φαντασία, στις ταινίες μόνο μυθικά τέρατα ξεβράζει η θάλασσα, όχι παιδιά, ποτέ παιδιά μισοπεθαμένα, οι φωτογραφίες των λουόμενων και των ναυαγών της ελπίδας έχουν κάνει το γύρο του κόσμου πολλές φορές, με ό,τι σημαίνουν για τον καθένα

. Η αλήθεια είναι ότι στη Σάμο, δε βλέπεις πρόσφυγες, ξέρεις ότι υπάρχουν εκεί δίπλα σου, πάνω από το Βαθύ. Αυτό σε κάνει λίγο πιο ανήμπορο μπροστά στην πραγματικότητα.

Φωτογραφική προσέγγιση του προσφυγικού, από τον Γιώργο Μουτάφη

Φωτογραφική προσέγγιση του προσφυγικού, από τον Γιώργο Μουτάφη

Η φετινή έκθεση στο Πυθαγόρειο δε θα μπορούσε να είναι τίποτα άλλο, από μιαπροσέγγιση του προσφυγικού ζητήματος. Η συγγραφέας Σούζαν Σόνταγκ έχει πει ότι συχνά βλέπουμε τον πόνο σε εικόνες, αλλά δεν τον αισθανόμαστε.

Το Scwartz Foundation κάλεσε φέτος μια διεθνούς φήμης επιμελήτρια, την Κατερίνα Γρέγου, η οποία κατάφερε αυτό που εξαρχής επιθυμούσε, να παρουσιάσει καλλιτέχνες και έργα που πηγαίνουν πέρα από την τυποποιημένη και μονόπλευρη παρουσίαση της κρίσης.

Η επιμελήτρια, Κατερίνα Γρέγου, στα εγκαίνια της έκθεσης "A World Not Ours"

Η επιμελήτρια, Κατερίνα Γρέγου, στα εγκαίνια της έκθεσης “A World Not Ours”

Ο τίτλος της έκθεσης «A world Not Ours» προέρχεται από μια ταινία του MahdiFleifel, καλλιτέχνη που ζει στη Δανία, γεννημένου στον προσφυγικό καταυλισμό Ein el Helweh, στο νότιο Λίβανο. Σας συνιστώ ανεπιφύλακτα να δείτε αυτό το ντοκιμαντέρ, το τόσο λεπταίσθητο και προσωπικό, που καταφέρνει να γίνει κοινό κτήμα την ώρα της προβολής του.

Πρόκειται για  μια διεισδυτική και πολιτική ματιά σε έναν κόσμο συγκροτημένο από ανομοιογενή υλικά, όσο αυτά ενός προσφυγικού καταυλισμού 80.000 κατοίκων, για την πιο ποιητική προσέγγιση ενός κόσμου και μιας ζωής που δεν ορίζουμε. Το βίωμα της έλλειψης πατρίδας απασχολεί τους καλλιτέχνες της έκθεσης με τον πιο ευανάγνωστο και καθαρό τρόπο, μπλέκοντας την ποιητική ματιά τους, το χιούμορ με θεμελιώδη ερωτήματα γύρω από τη συγκρότηση μιας σύγχρονης κοινωνίας.

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ «A world Not Ours» του Mahdi Fleifel

Απόσπασμα από το ντοκιμαντέρ «A world Not Ours» του Mahdi Fleifel

Η Κατερίνα Γρέγου πιστεύει στην αληθινή συγκίνηση που προκύπτει από την επαφή μας με ένα καλλιτεχνικό έργο, τη συντήρηση της μνήμης και της ευαισθησίας, για να συνεχιστεί η δημόσια συζήτηση για ένα θέμα φλέγον που ξεπερνά την προσφυγική κρίση και αγγίζει τους όρους της ισοτιμίας και της συγκατοίκησης. Mια πρόκληση για όλους εμάς, τους κατοίκους ενός ταραγμένου πλανήτη.

Πλίνθινη κατασκευή της Ρόζα ελ Χασάν

Πλίνθινη κατασκευή της Ρόζα ελ Χασάν

Μπήκα και βγήκα πολλές φορές στην έκθεση. Ίσως θα έπρεπε να βλέπουμε έτσι τις εκθέσεις, είναι ιδανικό. Έπιασα και χάιδεψα το πλίνθινο κατασκεύασμα της Ρόζα Ελ Χασάν, μια κυψέλη – κατοικία χτισμένη in situ, έμεινα για ώρα σιωπηλή μπροστά στην πιο ποιητική φωτογραφική προσέγγιση του προσφυγικού, στις φωτογραφίες –μοναδικά στημένες- του Γιώργου Μουτάφη, στο σάλι που τυλίγει τις πλάτες ανθρώπων από όλο τον κόσμο της Τάνια Μπουκάλ, «Ωδή στη Χαρά», λέγεται το έργο.

Το πιο σημαντικό είναι ότι όλο αυτό συνέβαινε δίπλα στις ταβέρνες, τις ψαρόβαρκες, τους Γερμανούς και στους Τούρκους τουρίστες, μέσα στα πόδια τους κυριολεκτικά και κατάφερε να είναι ένα κομμάτι τους. Ένα κομμάτι του τόπου ακόμα και αν δε το γνωρίζουν.

Info:
A World Not Ours: 5/8-15/10 | Art Space Pythagorion | Σάμος
Samos Young Artists Festival: 7-13/8 | Αρχαίο Θέατρο Πυθαγορείου

Πηγή:©elculture.gr