Η Κατερίνα Γρέγου φέρνει κοντά την τέχνη, την πολιτική και την κοινωνία


ΔΙΑΦΗΜΙΣΕΙΣ
Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού

Συντάκτης

«Πιστεύω ότι αν η τέχνη διδασκότανε στα σχολεία, θα ήμασταν ίσως πιο πολιτισμένοι και λίγο καλύτεροι άνθρωποι»

H Κατερίνα Γρέγου είναι μία από τις δυναμικότερες επιμελήτριες τέχνης της νέας γενιάς, η οποία έχει εγκατασταθεί μόνιμα πλέον στις Βρυξέλλες. Ιστορικός τέχνης, ανεξάρτητη επιμελήτρια και συγγραφέας, έχει επιμεληθεί σημαντικές διεθνείς εκθέσεις, ενώ υπήρξε ιδρυτική διευθύντρια και επιμελήτρια του Κέντρου Σύγχρονης Τέχνης του Ιδρύματος ΔΕΣΤΕ (1997-2002) και Καλλιτεχνική Διευθύντρια του Argos – Centre for Art and Media στις Βρυξέλλες (2006-2008). Είναι επίσης καλλιτεχνική διευθύντρια της διεθνούς φουάρ Art Brussels. Είναι επισκέπτρια λέκτορας στο HISK – The Higher Institute of Arts της Γάνδης.

Ανθρώπινα δικαιώματα, ελευθερία του λόγου, αποικιοκρατία, κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, οικονομική κρίση, προσφυγικό, η δουλειά της διεθνούς μας επιμελήτριας, Κατερίνας Γρέγου, δημιουργεί  μια αλυσίδα με τα θέματα στα οποία εστιάζει σε όλη της την πορεία. Θεωρεί σημαντική τη φωνή του καλλιτέχνη σήμερα, γιατί καθώς ξεφεύγει από την κυρίαρχη αφήγηση και βλέπει τα πράγματα διαφορετικά από το μέσο όρο, μας βοηθά στην κατανόηση πολλών πραγμάτων. Μιλά για την έκθεση “A world not ours” που επιμελείται στη Σάμο με νέους καλλιτέχνες, για το προσφυγικό.

«Καταρχάς είναι πολύ σημαντικό κανείς να εξηγεί γιατί κάνει αυτό που κάνει και πού», λέει. «Όταν μου ζητήθηκε από το ίδρυμα Schwarz να επιμεληθώ μια έκθεση ήταν πραγματικά αδύνατον για μένα να σκεφτώ κάτι το οποίο δεν έχει σχέση με το προσφυγικό που είναι ένα θέμα που έχει επηρεάσει πολύ το νησί της Σάμου, τους κατοίκους και την τοπική οικονομία».

Έχετε κάποια σχέση με τη Σάμο;
Καμία. Όμως το νησί είναι κομβικό σημείο για ένα από τα πιο υπαρξιακά, θα έλεγα, ζητήματα για την Ευρώπη, την προσφυγική κρίση. Η έκθεση στη Σάμο ακολουθεί μια συγκεκριμένη κατεύθυνση που έχω αναπτύξει στη δουλειά μου τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια.

Οι εκθέσεις που κάνω πάντα αναπτύσσονται γύρω από τη σχέση της τέχνης, της πολιτικής και της κοινωνίας και στο πώς αντιδρά ο σύγχρονος καλλιτέχνης απέναντι στα πιο σημαντικά ζητήματα της εποχής μας. Πολύ συχνά έχουν έναν άξονα ουμανιστικό. Όπως επίσης με ενδιαφέρει η σχέση των εκθέσεών μου με τον τόπο όπου γίνονται και τη χρονική στιγμή στην οποία συμβαίνουν.

Οπότε, με γνώμονα αυτό και θεωρώντας ότι η τέχνη είναι το τελευταίο προπύργιο ανεξαρτησίας και ελεύθερης έκφρασης, σε έναν κόσμο ολοένα και πιο ελεγχόμενο και κατευθυνόμενο, ήταν αδύνατον να κάνω κάτι άλλο με κάποιο άλλο θέμα. Είναι αδύνατο να μη βρεθεί κανείς αντιμέτωπος με το ζήτημα των προσφύγων στη Σάμο.

Mahdi Fleifel, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Mahdi Fleifel, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Με ποιο τρόπο αντιμετωπίζετε ένα τόσο σύνθετο θέμα, όπως το προσφυγικό;
Πολλές φορές τα θέματα αυτά αντιμετωπίζονται με διπολικές έννοιες, ενώ είναι πολύ πιο σύνθετα. Κανείς είναι συνήθως «υπέρ» των προσφύγων, ή «κατά». Τα πράγματα είναι πολύ πιο περίπλοκα και η έκθεση στοχεύει στο να καταδείξει αυτή τη συνθετότητα του θέματος, ιδίως για μια τοπική κοινωνία. Γιατί η έκθεση απευθύνεται πρωτίστως στους ανθρώπους που κατοικούν και εργάζονται ή επισκέπτονται τη Σάμο.

Επίσης, στοχεύει στο να ξεφύγουμε από τα στερεότυπα και τις εικόνες που γνωρίζουμε, κυρίως από τα μίντια και να κατανοήσουμε τις διαδικασίες που ακολουθούνται για να φτάσουν εκεί που φτάνουν οι πρόσφυγες και τη διαδρομή που έχουν ακολουθήσει. Πιστεύω ότι εάν κάποιος μπορέσει να μπει στη θέση αυτών των ανθρώπων, μπορεί να αλλάξει τις απόψεις του ή να δει το θέμα από μια διαφορετική οπτική γωνιά.

Η Ελλάδα βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο πρόβλημα από όσο οι άλλες χώρες;
Πιστεύω ότι είναι διαφορετική η θέση της Ελλάδας ή της Ιταλίας από τη θέση της βόρειας Ευρώπης. Στο Βέλγιο, για παράδειγμα, υπάρχουν μετανάστες, αλλά δεν υπάρχει σήμερα κύμα μεταναστών σε αυτήν την κλίμακα, ούτε η χώρα βρίσκεται υπό την επήρεια μιας τέτοιας κρίσης. Σαφέστατα η Ελλάδα έχει διαφορετική θέση και στάση, αφού ήταν στην πρώτη γραμμή και είναι παράλληλα και αυτή θύμα μια κρίσης οικονομικής.

«Δεν καταλαβαίνω τι απειλή μπορεί να αποτελέσει μια οικογένεια από τη Συρία»

Τι συμβαίνει στη Σάμο και στους πολίτες της;
Στη Σάμο υπάρχει ένα κομμάτι του τοπικού πληθυσμού που έχει συνεισφέρει σε απίστευτο βαθμό εθελοντικά, υπήρξε μεγάλη ανταπόκριση και αυτό σε εποχή κρίσης. Υπήρξαν και μεμονωμένα περιστασιακά εκμετάλλευσης, αλλά αυτό συμβαίνει παντού.

Πιστεύω ότι σε γενικές γραμμές η αντιμετώπιση των ανθρώπων σε αυτά τα νησιά ήταν παραδειγματική και συχνά συγκινητική. Όμως διανύουμε το δεύτερο καλοκαίρι της προσφυγικής κρίσης, ο τουρισμός έχει επηρεαστεί αρνητικά και το θέμα έχει αρχίσει να γίνεται ένα πρόβλημα, γιατί υπάρχει προκατάληψη και οι τουρίστες αποφεύγουν το νησί. Δεν καταλαβαίνω τι απειλή μπορεί να αποτελέσει μια οικογένεια από τη Συρία. Άρα δεν ξέρω για πόσο καιρό ακόμα θα υπάρχει αυτό το κλίμα συμπαράστασης και ανθρωπιάς στα ελληνικά νησιά.

Οι καλλιτέχνες είναι ενήμεροι για όλη αυτή την κατάσταση; Πώς τους επιλέξατε;
Δουλεύω πάντα με καλλιτέχνες που έχουν μακροχρόνια σχέση με αυτά τα θέματα και κάνουν μια συστηματική έρευνα πάνω σε αυτά. Οι περισσότεροι από αυτούς που συμμετέχουν έχουν ασχοληθεί με το θέμα εις βάθος επί χρόνια ή είναι ακτιβιστές και κατάγονται και οι ίδιοι από εύφλεκτες ζώνες, από το Λίβανο π.χ, τη Συρία.

Για μένα πάρα πολύ σημαντικό κριτήριο είναι το κίνητρο και ο λόγος για τον οποίο κάποιος ασχολείται με αυτά τα θέματα. Αν κάποιος ασχολείται για λόγους «ακαδημαϊκούς», πολιτικής ορθότητας ή καιροσκοπισμό, ή θέλει πραγματικά να μεταφέρει ένα μήνυμα και να βοηθήσει στην ενσυνείδηση και την κατανόηση γύρω από αυτό το θέμα. Και είναι και ένα ηθικό ζήτημα με ένα τρόπο.

Γιώργος Μουτάφης, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Γιώργος Μουτάφης, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Η οικονομική κρίση και γενικότερα η κρίση, αφορά τους καλλιτέχνες σήμερα;
Δεν είναι ένα θέμα που ενδιαφέρει όλους τους καλλιτέχνες από καλλιτεχνική άποψη, αν και μπορεί στην πράξη να επηρεάζει τη ζωή τους. Είναι για αυτούς που ήδη έχουν ένα κοινωνικοπολιτικό άξονα στο έργο τους, γι’ αυτούς που έχουν μια ευαισθησία προς κοινωνικο-πολιτικά θέματα. Υπάρχουν φυσικά και άλλοι που έχουν καταπιαστεί με το ζήτημα για άλλους λόγους. Στην Ελλάδα η οικονομική κρίση είναι βέβαιο ότι έχει επηρεάσει σοβαρά τις ζωές των περισσότερων καλλιτεχνών.

Οι καλλιτέχνες σήμερα ασχολούνται περισσότερο με τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες;
Εξαρτάται από το μέρος του κόσμου στο οποίο ζουν. Στο Βέλγιο, όπου ζω και εργάζομαι, βιώνουμε ακόμα κατάσταση ασφάλειας και ευημερίας, αν εξαιρέσει κανείς τις πρόσφατες επιθέσεις. Υπάρχει μια σχετική ευμάρεια και είναι ένα ασφαλές περιβάλλον, κοινωνικά και εργασιακά. Είμαστε προνομιούχοι.

Εκεί λοιπόν, που όλα είναι προς το παρόν πιο εξασφαλισμένα, υπάρχει λιγότερο ενδιαφέρον από τους καλλιτέχνες σε κοινωνικοπολιτικά θέματα. Έχει να κάνει σε μεγάλο βαθμό με το αν κάτι είναι επείγον ή όχι. Πιστεύω ότι οι καλλιτέχνες που επηρεάζονται περισσότερο από τις κοινωνικοπολιτικές συνθήκες, είναι οι καλλιτέχνες που βιώνουν, είτε έμμεσα, είτε άμεσα, κοινωνικές αναταραχές και δεν είναι απλώς παρατηρητές.

Στην Ελλάδα οι καλλιτέχνες βιώνουν την κρίση πολύ βίαια, γιατί δεν υπάρχουν δομές και η τέχνη δεν αποτελεί προτεραιότητα για κανέναν δυστυχώς. Πιστεύω ότι αν η τέχνη διδασκότανε στα σχολεία, θα ήμασταν ίσως πιο πολιτισμένοι και λίγο καλύτεροι άνθρωποι.

Luc Boegly, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Luc Boegly, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Θα σας ενδιέφερε σε μια τέτοια συνθήκη να επιστρέψετε, να δουλέψετε στην Ελλάδα με τους νέους καλλιτέχνες για παράδειγμα;
Δεν θεωρώ ότι πρέπει να επιστρέψω στην Ελλάδα για να συνεισφέρω στους Έλληνες καλλιτέχνες. Μπορώ να προσφέρω ζώντας στο εξωτερικό και ίσως και καλύτερα. Έχω ήδη συνεργαστεί με Έλληνες καλλιτέχνες εδώ και δέκα χρόνια που ζω στις Βρυξέλλες και προσπαθώ να περιλαμβάνω πάντα Έλληνες καλλιτέχνες στις διεθνείς εκθέσεις που κάνω. Ενδεχομένως να εκπροσωπώ και καλύτερα την Ελλάδα και να είμαι σε θέση να προσφέρω περισσότερα πράγματα  από το εξωτερικό.

«Τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα συμβαίνουν κυρίως σε πιο ανεξάρτητα ή μικρότερης κλίμακας μουσεία, ιδρύματα και κέντρα τέχνης»

Δηλαδή αν γινόταν ένας διεθνής διαγωνισμός π.χ. για το Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, δε θα παίρνατε μέρος;
Αυτή τη στιγμή και υπό τις υπάρχουσες συνθήκες, όχι. Για να μπορέσει κάποιος να ολοκληρώσει ένα τέτοιο έργο όπως θα έπρεπε, ή όπως το φαντάζομαι εγώ, πρέπει να υπάρχουν οι κατάλληλες προϋποθέσεις. Αυτή τη στιγμή, κατά τη γνώμη μου, δεν υπάρχουν.

Πόσο δύσκολο είναι σε ένα διεθνές περιβάλλον να κάνετε αυτό που θέλετε και να μην παρεκκλίνετε από αυτό;
Το γεγονός του ότι ζω σε μια χώρα και σ’ ένα πλαίσιο όπου υπάρχει αξιοκρατία, μου δίνει τη δυνατότητα να κάνω τα πράματα που θέλω. Σαφέστατα υπάρχουν δυσκολίες και ανταγωνισμός, όπως παντού, αλλά αν κανείς έχει καλές ιδέες και δουλέψει, αναγνωρίζεται…

Τanja Boukal, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Τanja Boukal, στο πλαίσιο της έκθεσης «A World Not Ours»

Πού συμβαίνουν, κατά τη γνώμη σας, τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα στη σύγχρονη τέχνη σήμερα;
Θα έλεγα ότι τα πιο ενδιαφέροντα πράγματα συμβαίνουν κυρίως σε πιο ανεξάρτητα ή μικρότερης κλίμακας μουσεία, ιδρύματα και κέντρα τέχνης, που έχουν ακόμα δημόσιο χαρακτήρα και δεν ελέγχονται από ιδιώτες, χωρίς να είμαι καθόλου κατά της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Τα πολύ μεγάλα μουσεία σήμερα έχουν γιγαντωθεί τόσο πολύ και τα οικονομικά μεγέθη που απαιτούνται για τη λειτουργία  τους είναι τεράστια, δεν μπορεί να κάνει κανείς πειραματικά πράγματα με ευκολία. Οι μεγαλύτερες προσπάθειες εστιάζουν σε εξεύρεση πόρων. Δε θα ήθελα να είμαι σε μια τέτοια θέση, όλοι οι επιμελητές κάνουμε fundraising, αλλά αυτή δεν είναι η κυρίαρχη δουλειά μου, η κυρίαρχη δουλειά μου είναι να δουλεύω με καλλιτέχνες, να αναπτύσσω περιεχόμενο και να κάνω εκθέσεις.

«Τόσο το συναίσθημα, όσο και το χιούμορ, μπορεί να αποτελέσουν ισχυρά εργαλεία στην τέχνη»

Το μουσείο στη μορφή που γνωρίζουμε καταρρέει;
Θέλει μεγάλη επανεξέταση το πώς λειτουργεί ένα μουσείο, τι σκοπούς εξυπηρετεί, σε τι κοινό απευθύνεται και πώς απευθύνεται. Η δομή αυτή δεν είναι πια επαρκής, υπάρχει η ανάγκη να σκεφτούμε πιο ευέλικτους τρόπους λειτουργίας. Τα μουσεία έχουν γιγαντωθεί, έχουν γίνει και μηχανισμοί προβολής πόλεων. Τι να το κάνεις όμως το «κουφάρι», όταν δεν έχεις αρκετά χρήματα ή όραμα να αναπτύξεις ένα πρόγραμμα με νόημα, όπως συμβαίνει με κάποια από τα μουσεία που χτίστηκαν από τους αρχιτέκτονες – star, που κοστίζουν εκατομμύρια για να υλοποιηθούν, αλλά δεν έχουν εξασφαλίσει αρκετά χρήματα για το καλλιτεχνικό και εκθεσιακό πρόγραμμα. Είναι πάντα προβληματικό όταν ένα μουσείο δημιουργείται μόνο ως ένα έργο προώθησης της πόλης, ή ως εργαλείο προσέλκυσης τουριστών, για παράδειγμα.

Υπάρχει κάποιο μοντέλο μουσείου που σας αρέσει;
Ένα παράδειγμα είναι το Van Abbemuseum στο Αιντχόβεν της Ολλανδίας (χρηματοδοτούμενο σε μεγάλο βαθμό από την πόλη του Αϊντχόβεν), που κάνει εξαιρετική δουλειά. Είναι ένα μοντέλο ευέλικτης και ευφάνταστης χρήσης της συλλογής, και διοργάνωσης εκθέσεων που είναι καίριες.

Πώς βλέπετε την Ελλάδα στο διεθνές περιβάλλον;
Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα στη συλλογική συνείδηση έχει περάσει, σε μεγάλο βαθμό, σαν μια χώρα δυσλειτουργική και απόλυτα συνυφασμένη με την οικονομική κρίση. Νομίζω ότι αυτή είναι η εικόνα που έχουν για μας. Αυτή η αντίληψη συνοδεύεται από πολλά στερεότυπα και δυστυχώς, δεν είναι όλα λάθος ή αδικαιολόγητα.

«Χαίρομαι όταν ένας θεατής μπορεί να συγκινηθεί αληθινά και να γελάσει σε μια έκθεση»

Όταν μπαίνει το κοινό σε μια έκθεση τι θέλετε να αισθανθεί. Σας ενδιαφέρει το συναίσθημα;
Με ενδιαφέρει πάρα πολύ το συναίσθημα και είναι κάτι που συχνά αγνοείται ή περιφρονείται στη σύγχρονη τέχνη. Και οι καλλιτέχνες οι ίδιοι πολλές φορές το αντιμετωπίζουν με καχυποψία. Διαφωνώ με αυτή την επιφύλαξη και την προκατάληψη.

Το ίδιο συμβαίνει και με το χιούμορ, είναι πάντα δείγμα ευφυίας. Τόσο το συναίσθημα, όσο και το χιούμορ, μπορεί να αποτελέσουν ισχυρά εργαλεία στην τέχνη, αν δεν διατυπώνονται με γλυκερό η μονοδιάστατο τρόπο. Η απόρριψη του συναισθήματος γίνεται στα πλαίσια μιας σχετικής σοβαροφάνειας γύρω από την τέχνη και σε λανθασμένη κατανόηση του τι σημαίνει διανόηση. Χαίρομαι όταν ένας θεατής μπορεί να συγκινηθεί αληθινά και να γελάσει σε μια έκθεση.

 

Πηγή:©elculture.gr



ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΑ ΕΙΚΟΝΙΔΙΑ
Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού Περιοδικό Πολιτισμού